Viết

Viết…

Chỉ sợ chúng ta không có cách thu xếp thời giờ hợp lý và (hoặc) chưa đủ kiên trì… Tôi nghĩ rằng có lẽ cuối cùng thì ai cũng nên “cầm viết” và viết. Viết không phải chỉ để đăng báo hay in sách. Nếu được như thế thì quá tốt. Viết có thể đơn giản chỉ là để ghi lại hay lưu lại. Tuy nhiên, lợi ích của viết không chỉ có vậy.

Viết là tư tưởng, viết là hệ thống, viết là đào sâu lý giải, viết là sáng tạo, viết để “chộp” lại những ý tưởng chợt loé lên trong đầu như danh ngôn mà đôi khi do “lười” một chút ta có thể bị mất cơ hội để thành danh nhân; viết là thông tin nhưng hơn thế nữa đó có thể là công trình…

Có nhiều lý do và mục đích để ta nên và cần viết. Viết buộc người viết phải học, phải đọc, phải lục lọi, rồi phân tích, lý giải… Viết làm cho ý tưởng sáng ra và phát triển, giúp hệ thống lại các kinh nghiệm thành nguyên lý khái quát. Người làm giỏi mà có khả năng viết tốt là nhân tài rồi. Họ có nhiều điều kiện phát huy và tiến xa theo nghề nghiệp hay trong sự nghiệp. Người làm giỏi mà không viết hoặc không viết được có thể là hạn chế hay bị thiệt thòi. Ngày xưa người Hoa nói chung và người Hoa ở Chợ Lớn nói riêng làm rất hay, mua bán giỏi, nhưng trước sự thành công (hay thất bại) họ thường bị lúng túng về lý giải. Việc truyền thụ do đó chỉ có thể theo cách trực tiếp, là cha truyền con nối hoặc “đệ tử” nối. Việc chuyển giao như vậy khó thực hiện cho dù sự thật không phải họ muốn dấu nghề. Ngày nay sự việc đã khác.

Chữ viết là một phương tiện tuyệt vời. Nhưng đó chỉ là những phiếm đàn mà khả năng tư duy mới là người nghệ sĩ. Người ta lại đã nói đến việc trước tác, rồi nghề viết hay người cầm bút… mà trong nhiều lĩnh vực chữ tâm hay cái tâm đã được đặt ra thành mực thước đạo đức.

Thời xa xưa khi chưa có chữ viết hay chữ viết còn hạn chế, phương tiện lưu truyền cho hậu thế là kiến trúc. Các nền văn minh được khắc họa vào hay thể hiện bởi các công trình: Là nhà thờ, cung điện, đền đài, các tác phẩm chạm trỗ… Đến khi ngành in được phát minh và phát triển thì cuộc ‘cách mạng tư duy’ bùng nổ, thể hiện qua nhiều tác phẩm viết. Ý tưởng về “sử sách” bắt đầu và loang xa, khoa học có bệ phóng… Victor Hugo đã dành nhiều lời lẽ để mô tả và ca tụng cuộc cách mạng này trong cuốn “Notre Dame de Paris”. Ngày nay cho dù đã có nhiều phương tiện khác nhau cho truyền thông, lưu trữ, nghe nhìn… thì chữ viết vẫn còn là phương tiện độc tôn.

Tác dụng của tư tưởng viết hay sản phẩm viết có khi rất khiêm tốn nhưng lắm lúc rất mạnh mẽ hoặc lợi hại. (Bởi vậy mới cần cái tâm). Nhưng nói chung, bình thường thì ai làm việc cũng nên luyện viết. Luyện viết không phải bằng tay mà bằng đầu, là sự phát huy từ tay lên não và ngược lại. Khi người ta viết họ sẽ mạch lạc hơn, sâu hơn, thận trọng hơn. Bởi bút sa thì gà chết, còn lời nói thì gió bay…

Tôi thầm phục khả năng diễn đạt của nhiều người có công việc hoặc vị trí đặc biệt. Họ là chính trị gia, nghị sĩ, kỹ nghệ gia, doanh gia, các nghệ sĩ, mệnh phụ, phu nhân… chứ không phải người viết chuyên nghiệp, nhưng họ đã viết nhiều sách và bài cho báo. Đó cũng có thể là các hồi ký của nhiều vị tên tuổi đã để lại cho đời nhiều điều hay, ý đẹp, các trải nghiệm đa dạng đa chiều cho người quan tâm. Tôi chắc họ cũng đã suy tư, trăn trở, lắng lọc, mài miệt viết tới sửa lui, cất công trải lòng ra giấy để có ‘tác phẩm riêng của mình’ có thể theo cách không như những người viết chuyên nghiệp…

Viết là một cách làm việc, là một phần của công việc, là rèn việc. Viết kích thích tư duy và không ai dám viết liều. Tuy nhiên, trong thực tế có nhiều người muốn viết lắm nhưng cứ mỗi lần bắt đầu viết là mỗi lần… tắc. Nhiều người không thể viết được hết một trang hay ghi lại cho đầy đủ một ý. Đây là một thực tế đáng tiếc. Rất may, đây không phải là cái gì bẩm sinh cả, cho nên ‘tôi’ ơi đừng thất vọng! Hãy cố làm cho bằng được, không nên để căn bệnh “hết ý” này phát triển. Những điều vừa nói là những gì tôi đã trải qua và may mắn vượt được để bây giờ có thể tải đi nhiều ý tưởng trên những trang viết đây đó, đến với đọc giả gần xa. Sự thật là kể từ khi bắt đầu viết cho đến nay tôi vẫn là người đang đi làm việc (để kiếm cơm) chứ không phải là người viết chuyên nghiệp. Có điều là, dần dà nó trở thành một phương tiện hay một mảng việc của tôi, nhất là khi tôi kết hợp sử dụng kinh nghiệm vào yêu cầu công việc song song với niềm đam mê nghiên cứu…

Từ rút tỉa bản thân, xin mách mấy ý nhỏ mà có lẽ nói ra ai cũng biết: Một, cứ nghĩ sao viết ra vậy, đừng bận tâm chuyện lớn hay nhỏ, có chuẩn hay chưa, chuyện gọt giũa tính sau. Hai, viết theo cách gạch đầu dòng, không cần thứ tự hay bố cục, chuyện sắp xếp tính sau. Ba, viết theo từng chủ đề nhỏ, hay từng ý nhỏ, và không nên ràng trước một tiêu đề ‘cứng’. Không nên tham lam tưởng tượng, chỉ nghĩ ‘chay’ hay sắp xếp trong đầu mà không chịu xuống giấy. Vì như vậy có thể làm cho ý tưởng của ta phình ra lớn quá, dễ thấy rối, ý tứ bị ngộp, tư duy bị loãng, dễ hẫng chỗ bắt đầu. Đừng quên rằng trí nhớ của chúng ta cũng “tồi” như của Einstein!^(*). Có thể nhờ người khác đọc và hiệu chỉnh những trang viết mình thảo ra. Cuối cùng, nếu không viết được hoặc không có thời giờ để viết mà thật sự có nhu cầu ghi ra, lưu lại, thì nên tìm người và chuyển ý để nhờ họ giúp rồi mình chỉnh sửa lại… Ngày nay đã có những công ty chuyên làm dịch vụ viết thuê, đặc biệt là về hồi ký.

Sách báo đã viết nhiều về người làm việc nhưng có vẻ như chưa có nhiều người người làm việc viết. Có chăng một sự khiếm dụng cần được nhận ra và một nhu cầu hợp tác từ cả đôi bên?

Huy Nam, 2003
(Được in trong cuốn “Hội nhập bắt đầu từ bên trong”, cùng tác giả)

^(*)Có lần Einstein khóa cửa nhà ra ngoài và khi trở về thấy cửa khóa, ông ngồi chờ người nhà về… mới hay chìa khóa đang nằm trong túi ông!

Tôi viết…

Viết vì sự sống – Viết để ‘gió cuốn đi’

Viết… chưa bao giờ là công việc của tôi, lại càng không phải nghề. Viết không là công việc, không phải nghề, nhưng công việc đã buộc tôi viết. Càng về sau công việc còn đòi tôi nghiên cứu sâu, phải xuống giấy bài bản cho mục đích ứng dụng, chuyển giao, phục vụ các ‘ông bà chủ’ của mình để kiếm cơm. Và rất sớm là yêu cầu truyền đạt, để chia sẻ cho xã hội… Tất cả đã lặng lẽ kéo tôi vào nghiệp viết.

Viết ban đầu với tôi chỉ là để tiếp trợ thông tin và làm dịch vụ tại Saigon Burotel, một trung tâm phục vụ khách đầu tư do tôi tạo lập và điều hành năm 1990. Về sau là nhu cầu tái cấu trúc, kiến giải kế hoạch, xây dựng kịch bản triển khai cho nhiều doanh nghiệp trong nước và FDI vào giai đoạn chuyển mình của nền kinh tế. Cùng với đó là quá trình xây dựng TTCK. Đây là giai đoạn có nhu cầu thông tin rất lớn. Viết lúc này không còn chỉ cơm gạo mà như một nghĩa vụ góp phần phổ cập tri thức. Viết trở thành công cụ lưỡng dụng, là phương tiện chuyển tải kết quả nghiên cứu của tôi. Tôi viết nhiều từ đó…

Trong hơn 30 năm qua, riêng mảng báo chí tôi đã có hơn 600 bài đăng trên nhiều tờ báo (không kể phỏng vấn), chủ yếu về kinh tế tài chánh, chứng khoán. Tôi viết với tư cách một chuyên gia độc lập, với bài bản khoa học và tiêu chí khách quan, không o ép khung khổ, nên được chào đón tốt. Việc tờ Thanh Niên chạy tít lớn đăng trọn bài phân tích “Sốt chứng khoán, mừng hay lo”⁽¹⁾ trên trang bìa số đặc biệt 30-4-2006 là ví dụ. Bất ngờ hơn là Giải Nhất Báo chí TPHCM dành cho tôi – người không là nhà báo – về mảng chính luận năm 2005. Và vui không kém là, nhờ bài phân tích “GDR: Thiếu vốn hay Khiếm dụng công cụ” của tôi trên Đầu tư Chứng khoán⁽¹⁾ đã giúp giải toả việc UBCK thổi còi HAGL khi họ vận dụng công cụ GDR (Chứng chỉ Lưu ký) để phát hành 24,3 triệu cổ phiếu HAG sang thị trường Luân Đôn, thông qua Deutsche Bank hồi 2011.

Nhiều người ‘khen’ tôi viết khoẻ, gọi tôi là ‘cây viết’, thật ra tôi chỉ là dân ‘cày’ kiếm sống với ít đam mê. Viết là do tôi tiếc, sợ uổng phí, chỉ là việc túc ta túc tắc lưu lại các kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm làm việc của mình. Viết với tôi như để trút lòng, để gió cuốn đi…⁽²⁾. Báo chí đã ‘khai thác’ chút tích góp máu lửa đó của tôi, tập trung nhất là ở Báo Đầu tư. Do không là ‘cây viết’ cũng chẳng phải ‘thầy’ nên khi giảng dạy tại PACE và nhiều nơi khác cho các CFO, cho nhà đầu tư và người đang làm việc, tôi thường tự ví von mình là thợ chứ không phải thầy. Tôi cũng từng nghĩ, việc các chuyên gia viết (nhưng không làm nghề viết) là việc làm thiện nguyện, ít ra là tại Việt Nam, và chất xám họ đem lại cho đời là bánh mì. Nhưng chẳng lâu nữa tôi đoán sẽ khác. Nếu báo muốn tồn tại thuyết phục thời ‘công nghệ mạng’ thì phải ‘nuôi’ chuyên gia. Nói về điều này, tôi nhớ lần đến thăm BBC tại Luân Đôn năm 2019, khi tôi gởi tặng vài tạp chí của Việt Nam các bạn ở đó cũng nói hướng tới của báo kinh tế sẽ cần như Tạp chí The Economist.

Dù viết nhiều và đóng góp cho nhiều báo và các kênh truyền thông, tôi cũng chỉ có thể đáp ứng một ít tại Hà Nội và Sài Gòn. Sớm và khá nhiều là Nhóm Kinh tế Sài Gòn – Saigon Times, kế đó là Kinh tế Việt Nam. Muộn nhưng tập trung là Nhóm Đầu tư VIR. Và nếu nói gắn kết, thì Kinh tế Sài Gòn và Báo Đầu tư là chính, đặc biệt với tờ Đầu tư Chứng khoán. Riêng với Nhóm Đầu tư, có thể nói ở đó tôi sâu hơn, gắn kết hơn, dài hơi hơn, là last but not least…

Tuy không bị ràng buộc, hầu như tất cả bài vở mảng kinh tế chứng khoán của tôi đều tập trung cho báo Đầu tư, cụ thể là tờ Đầu tư CK. Nhưng số lượng bài nhiều chưa nói được điều gì, nhất là về độ sâu nội dung và giá trị truyền đạt. Bởi uy tín của một ấn bản chuyên ngành tuỳ thuộc nhiều vào độ đậm nhạt chuyên sâu, vào tỷ trọng bài có nội dung đáp ứng nhu cầu đọc của giới nghiên cứu và người quan tâm hay không, vì họ là các độc giả chọn lọc. Tôi hiểu điều này, nên viết đối với tôi như việc ‘tải đạo’ chứ không đơn giản thông tấn. Do vậy, trong một phỏng vấn gần đây của ê-kíp đang làm Dự án “Thắp sáng Tài năng – Tinh hoa Tri thức Việt”, tôi đã nói “Là người viết, tôi hiểu rằng mình không có dịp ngồi cùng người đọc để phân minh, nên luôn cẩn trọng câu chữ và lời lẽ. Là người nghiên cứu để truyền đạt, tôi tự thấy có trách nhiệm giải trình (accountability) nên tận tuỵ. Mỗi bài viết của tôi có thể xem là một tác phẩm. Yêu cầu khách quan hay độ đậm nhạt chủ quan theo đó tuy có tuỳ thuộc từng sản phẩm (nghiên cứu học thuật hay tham luận) thì mục đích vẫn luôn trong sáng, không vụ lợi, vuốt ve”.

Viết với chút “bên trong”

Khoảng cuối năm 1999 đầu 2000 là thời gian bận rộn chuẩn bị mở cửa TTCK-HOSE, không rõ đã có sự thu xếp nào, anh Nguyễn Anh Tuấn, Nguyên Tổng Biên tập Báo Đầu tư (khi đó đang là Phó Tổng Biên tập) đã hẹn gặp tôi tại Sài Gòn. Nội dung gặp tuy nói để biết nhau, nhưng chủ yếu là việc anh mời tôi tham gia ‘khởi nghiệp’ cho tờ Đầu tư Chứng khoán. Tôi gắn với Nhóm Đầu tư từ đó, không thủ tục, không giao kết ràng buộc, chỉ với cái bắt tay thoải mái với Anh.

Nói ‘không rõ đã có sự thu xếp nào’ là do chưa nói hết câu chuyện. Mặc dù tôi – và khách SG Burotel của tôi – đọc Đầu tư VIR từ khi báo mới ra năm 1991, người đầu tiên gợi ý tôi ‘ủng hộ’ Đầu tư là anh Nguyễn Hồng Phương. Lúc ấy, trong một lần cùng anh xem Triễn lãm Báo Xuân 1998, anh đưa tôi đến chỗ có báo Đầu tư và dừng lại rồi (có vẻ) cao hứng nói ‘ủng hộ Nguyễn Anh Tuấn đi’ (tôi nhớ nguyên văn). Anh Hồng Phương lúc ấy là Chủ tịch Hội Nhà Báo TPHCM, tôi và anh quen nhau tại Saigon Burotel và thân thiết cho tới nay. Là người rất nhiệt tình, chính anh Phương đã cầm bản thảo cuốn “TTCK: Những tiếp cận cần thiết để tham gia” (cuốn đầu tiên trong 11 dự án sách của tôi) đến Nhà xuất bản Trẻ xuất bản năm 1999. Cuốn sách ấy đã được IndexX House (nơi tôi làm cố vấn học thuật) giới thiệu trước thềm thị trường HOSE mở cửa. Lúc đó có anh Nguyễn Hồng (nay là Phó Tổng Biên tập) tham dự và viết cho Đầu tư.

Tuy chỉ là một “cộng tác viên” theo cách gọi chung chung, sự gắn kết của tôi với Nhóm Đầu tư không nhạt như cách nghĩ phổ biến về cộng tác viên. Và ngay như việc tôi có tên trên panel Hội đồng Cố vấn, được đặc cách là Cố vấn đặc biệt của TBT, thì cũng chỉ ‘hữu danh’… Thực tế gắn kết và cụ thể gắn kết thế nào mới cần hơn. Thế nên, vào dịp Kỷ niệm 25 năm Đầu tư VIR trước đây, khi được anh em đề nghị tôi chia sẻ cảm nghĩ, tôi đã ví von về ‘chút bên trong của một người ngoài’ để nói về mình. Tuy nhiên, ‘chút bên trong’ suốt hơn 20 năm đó khó mà nói hết.

Về viết, dù tự tin đến đâu, hễ viết là tôi phải ngồi vào bàn. Và trong quá trình viết, việc tập trung để có lôgic diễn đạt sao cho trôi cứ đeo bám tôi lúc ăn khi ngủ, nhất là với các đầu bài khó. Viết khó thật. Thế nên, hy vọng các bạn đã gần gũi tôi, các bạn đã gắn với tờ Đầu tư Chứng khoán sẽ hiểu và thông cảm cho những lúc tôi không đáp ứng được điều gì đó như mong đợi. Ngược lại, nhân đây tôi cũng muốn ‘trách yêu’ về sự tận tuỵ của các bạn đã biết “chăm sóc” tôi khi cần giải những ca khó để được việc chung. Bởi, không ít đề tài đã đeo bám tôi viết đi viết lại cả tháng hay lâu hơn, cứ lờn vờn trong đầu khi tôi đang làm việc bên Đức hay đi nghỉ ở Úc. Tuy vậy, thành thật mà nói dù nhiều lúc phải bớt nghỉ, bớt ngủ, tôi trân trọng và quý mến sự tận tâm với công việc của các bạn.

Đành rằng mong đợi chính của báo là bài vở (viết), chút bên trong tại Đầu tư VIR trong thời gian khá dài với tôi không hẳn phụ. Đó là các buổi trao đổi chuyên đề tập trung cả toà soạn hay theo nhóm, là dịp cùng ngồi lại khai thác một đề tài, để giao lưu với độc giả, để các bạn phỏng vấn tôi… Sự gắn kết với anh em cho tôi cảm nhận mình được việc. Và, thật cảm động là email của một ‘cấp trưởng’ đã gần gũi làm việc với tôi suốt 21 năm, nhân Ngày Báo chí 2021: “Em biết, các bài anh viết cho báo đều là những bài tốt nhất, nhẹ nhàng mà sâu sắc và chuẩn mực. Đó có thể là trăn trở cả năm trời để chia sẻ trên vài trang viết quý giá. Em tin rằng, dù anh có còn viết cho báo nữa hay không thì trong tâm của những nhà báo chân chính, những người yêu thị trường chứng khoán Việt Nam, bạn đọc và người làm truyền thông liên quan, vẫn thầm cảm ơn Anh và quý trọng Anh chân thành”.

Lại không thể không nhắc lại chút bên trong thú vị những lúc tôi làm việc với anh Tổng Biên Tập, qua cách giao tiếp rất riêng của anh khi cần tôi tiếp trợ việc gì. Thú vị vì anh chỉ nêu lên sự việc, đặt vấn đề, tham khảo kinh nghiệm, hỏi ý tôi và hội ý cùng tôi với tư cách là một người ngoài. Tôi cho đây là cách để anh có thêm cái nhìn sâu, ý mới, để lật đi lật lại cho chín một vấn đề. Cũng có lúc anh đề nghị tôi chỉ cần gạch đầu dòng ra giấy các ý chủ từ một đầu bài hoặc sự hơn thiệt trước một vấn đề nào đó. Lớn như lúc có dự án mở rộng Hà Nội, nhỏ là lần cải tiến tờ Đầu tư CK, hay về một ‘quyết định hệ trọng’ cụ thể…

Dù không phải là mảng cơm gạo, báo chí nói chung và Đầu tư nói riêng đã là một phần sự nghiệp của tôi, là mảng việc lớn của đời mình. Hơn 30 năm viết, trong đó có hơn 20 năm cùng Nhóm Đầu tư, đã cho tôi có thêm ‘những người thân’⁽²⁾ với ít nhiều tình nghĩa mà có tiền cũng không mua được. Tôi sẽ nhớ mãi.

Huy Nam, Chuyên gia Kinh tế Tài chánh Chứng khoán, Chuyên gia độc lập – Giảng viên Học viện PACE – Thành viên HĐ Chỉ số TTCKVN – Trọng tài viên TT Trọng tài Quốc tế VN – VIAC.

(Viết cho Kỷ yếu 30 năm Sinh nhật Nhóm Báo Đầu tư, VIR 1991-2021)

https://thanhnien.vn/tai-chinh-kinh-doanh/sot-chung-khoan-mung-hay-lo-359547.html
https://tinnhanhchungkhoan.vn/phat-hanh-gdr-thieu-von-hay-khiem-dung-cong-cu-post39325.html
Ý nhạcTrịnh Công Sơn, bài Để gió cuốn đi: “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng”
Ý nhạc Vũ Thành An, bài Không tên Số 4: “triệu người quen có mấy người thân”…

Đọc Tuyển tập Huy Nam, Tạp chí Kinh tế Sài Gòn, Gs Trần văn Thọ

Điểm sách: Tạp chí Kinh Tế Sài Gòn 17-10-2024

**Đọc Tuyển tập Huy Nam TƯƠNG THÍCH & PHÁT TRIỂN BẮT KỊP**

Trần Văn Thọ, Giáo sư ĐH Waseda, Nhật bản

Vào khoảng đầu thập niên 1990 các giới ở Nhật Bản bắt đầu bàn nhiều về triển vọng đổi mới ở Việt Nam. Nói chung là họ lạc quan về triển vọng cải cách và phát triển của nước ta. Một yếu tố để họ lạc quan là Việt Nam có một miền Nam đã từng phát triển trong cơ chế thị trường và hy vọng kinh nghiệm đó sẽ lan tỏa ra khắp nước. Đó là điểm khác biệt giữa Việt Nam với nhiều nền kinh tế ở Đông Âu trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch sang kinh tế thị trường.

Nhận xét đó có phần đúng. Tuy nhiên thực tiễn sống động thường bị tư tưởng và lý lẽ xưa cũ níu kéo. Những lãnh đạo thức thời đã phải nỗ lực tạo đồng thuận và dò dẫm để đưa ra lộ trình khả thi. Trong tình hình như vậy vai trò của các chuyên gia uy tín rất quan trọng trong việc đóng góp tri thức giúp xã hội nói chung và các nhà lập chính sách nói riêng hiểu rõ về kinh tế thị trường, về kinh nghiệm thế giới, và kết quả là đã rút ngắn được quá trình tạo đồng thuận để đưa ra các chính sách cải cách. Anh Huy Nam là một trong những chuyên gia uy tín đã đóng vai trò ấy trong gần 40 năm qua.

Anh Huy Nam là chuyên gia sinh trưởng và học hết bậc đại học ở miền Nam trước năm 1975. Anh học Trường Kinh doanh Đà Lạt, nơi giảng dạy kinh tế, kinh doanh theo phương thức và tiêu chuẩn của các đại học hàng đầu ở Mỹ. Nhờ được đào tạo bài bản, với kiến thức cơ bản về chuyên môn và khả năng ngoại ngữ, cùng với nhiệt huyết muốn đóng góp vào việc cải cách và phát triển đất nước, anh theo dõi những thay đổi trên thế giới, nghiên cứu thêm về lý luận và khảo sát thực tiễn của Việt Nam để đưa ra các khuyến nghị cần thiết. Cần nói thêm là khả năng viết, diễn đạt của chuyên gia rất quan trọng. Vấn đề kinh tế, kinh doanh, nhất là khi đi vào các lãnh vực rất chuyên môn như thị trường tài chánh, chứng khoán, làm sao để diễn đạt dễ hiểu cho những người ngoài chuyên môn là vô cùng quan trọng. Về điểm nầy, anh Huy Nam cũng là một chuyên gia xuất sắc.

Những điểm tôi vừa nói độc giả có thể dễ dàng cảm nhận khi đọc Tuyển tập này. Nội dung của Tuyển tập rất phong phú, ở đây tôi chỉ ghi lại vài ấn tượng.

Thứ nhất, tôi tâm đắc nhất chỗ anh Huy Nam bàn về điểm phải tương thích mới hội nhập. Đổi mới ở Việt Nam là quá trình cải cách thể chế để phân bổ các nguồn lực có hiệu quả và cũng là để hội nhập, tham gia phân công lao động với các nước theo cơ chế thị trường, với mục tiêu là phát triển kinh tế. Để hội nhập phải tương thích, tương thích từ cách dùng khái niệm, chữ nghĩa thông tin, đến đường lối, nguyên tắc ở tầm quốc gia. Như đã đề cập ở trên, thực tiễn sống động luôn bị tư tưởng, lý luận xưa cũ níu kéo. Do đó trong một thời gian dài, các văn bản về chủ trương, chính sách thường cố né tránh bản chất khi dùng từ ngữ, khái niệm liên quan đến cải cách, phát triển. Ví dụ, hoạt động cải cách doanh nghiệp Nhà nước gọi là cổ phần hóa đã được giải thích bằng tiếng Anh là “equitization” là không tương thích. Bởi, hoạt động này dù lý lẽ thế nào thì thực chất đó vẫn là “privatization”, là tư hữu hóa. Anh Huy Nam đã chỉ ra là thế giới không đâu có cách hiểu như ta vì “equitization” chỉ có nghĩa rất hẹp trong nghiệp vụ xử lý vốn chỉ có tính nội bộ giữa doanh nghiệp mẹ-con với nhau thôi.

Về sự tương thích ở phạm trù lớn, tầm chiến lược quốc gia, chủ trương, đường lối cần nhất quán khi chuyển sang kinh tế thị trường. Tuy nhiên, do nặng lý luận với tư duy cũ, việc xác lập ‘đinh hướng’ đã thiên về lý tưởng dài lâu, không tương hợp và thiếu khẳng định cho mục đích gần. Điểm nầy khá tế nhị, khó bàn, nhưng với tinh thần khoa học và trách nhiệm, Huy Nam đã rất mạnh dạn chỉ ra sự bất tương thích và bất lợi cho Việt Nam trên trường quốc tế. Anh cho rằng trong khi nhiều thành viên WTO muốn giúp ta xây dựng nền kinh tế theo hướng thị trường đầy đủ, thì ở ta nền kinh tế lại được định hướng theo tư duy chủ quan. Lẽ ra để được công nhận là kinh tế thị trường, nền kinh tế cần được định hướng theo tiêu chí phổ quát, nhưng Việt Nam lại định hướng theo lý tưởng riêng. Hoạt động kinh tế như phải chịu định hướng song hành. Do có định hướng song hành nên chẳng những khó hội nhập mà còn làm cho khu vực trong nước cũng khó phát triển vì chính sách dễ bị diễn dịch theo hướng chủ quan, dẫn đến thiếu tập trung cho chiến lược canh tân nước nhà. Ý “tương thích và yêu cầu đồng bộ sẽ rất cần, bởi ta không thể xây nhà to, cao ốc hiện đại trên cái nền móng cũ” là ý hay. Trong một dịp trao đổi về vấn đề định hướng Huy Nam đã đề nghị nếu ta dùng ‘slogan’ ngắn gọn là “kinh tế thị trường định hướng xã hội” sẽ tương hơp hơn. Tôi cho rằng về vấn đề này, phân tích và đề nghị của Huy Nam có sức thuyết phục cao.

Thứ hai, hội nhập phải đi kèm với củng cố nội lực, phải tăng năng lực cạnh tranh để theo kịp lộ trình hội nhập với khu vực và thế giới. Về vấn đề quan trọng này, Huy Nam cũng đưa ra các kiến giải xác đáng. Dĩ nhiên ở đây ta phải lùi lại khoảng năm 2000 khi đánh giá ý kiến của Huy Nam. Lúc đó anh bức xúc thấy ai cũng nói “thời cơ và thách thức của hội nhập” nhưng thực tế thì nhiều đơn vị và địa phương không biết bắt đầu từ đâu. Khảo sát thực tế, anh cho rằng nhiều địa phương, kể cả tại các vùng trọng điểm, đã bắt đầu phát triển công nghiệp nhưng ở thế thụ động bằng các khu công nghiệp, mà thực chất là khai thác đất, cho thuê đất. Khu công nghiệp trở thành phong trào vì nó là thứ sẵn nhất và có lẽ dễ bắt đầu nhất. Về mặt chính sách, yêu cầu cải cách mạnh và sâu trong hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh nhưng trong thực tế Việt Nam cứ loay hoay việc “sắp xếp” cơ cấu sở hữu. Huy Nam rất đúng khi chủ trương phải tách bạch hai khái niệm kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước để khi nói đến “vai trò chủ đạo” trong nền kinh tế ta không bị lẫn lộn. Kinh tế nhà nước nên tập trung vào các ngành chiến lược, khai thác tiềm năng, hoạt động với quy mô tư bản lớn, có tác động mở đường và dọn đường… chứ không phải cạnh tranh với doanh nghiệp tư nhân.

Đọc Tuyển tập Huy Nam ta còn thấy thú vị với nhiều phân tích, nhận xét khác. Chẳng hạn đoạn bàn về việc tiếp thị với thị trường thế giới. Thông thường marketing là nỗ lực sản xuất và tiếp thị cái mà thị trường cần, nhưng từ khảo sát kinh nghiệm của Trung Quốc, Huy Nam cho rằng cần có nỗ lực và nghệ thuật bán cái mình có nữa, nhất là những đặc sản của riêng mình. Bàn về phát triển các thành phố, tác giả cũng nêu những ý kiến hay, dựa trên khảo sát hiện trường kết hợp với tri thức phong phú về phát triển đô thị. Chẳng hạn khi nghe người bạn trên đường từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh, muốn ghé Đà Nẵng ăn canh cá diếc nấu rau răm, anh nghĩ ngay đến chính sách Đà Nẵng cần có để thu hút khách đi giữa Hà Nội và TPHCM dừng chân lại thành phố biển miền Trung này để thư giãn thay vì bay thẳng đến nơi đã dự định.

Tuyển Tập Huy Nam là một tư liệu quý về bức tranh sống động của quá trình đổi mới ở Việt Nam; về trí tuệ, nỗ lực và tinh thần trách nhiệm của một chuyên gia, luôn trăn trở về con đường phát triển của đất nước. Các bạn trẻ có thể tìm thấy nhiều bài học quý từ một người từ nhỏ đã có tinh thần vượt khó, luôn học hỏi, chủ động nắm bắt thời cơ và đã thành công trên đường đời, cả trong đời sống cá nhân, gia đình và xã hội./.

T.V.T, Tokyo 2024.

https://thesaigontimes.vn/doc-tuyen-tap-huy-nam-tuong-thich-va-phat-trien-bat-kip/